آموزش اندیکاتور VIX

آموزش اندیکاتور VIX به معامله‌گران کمک می‌کند نوسانات و احساسات بازار را بهتر بررسی کنند و از این شاخص برای ارزیابی ریسک و تایید موقعیت‌های معاملاتی استفاده کنند.

شاخص VIX از ابزارهای مهم تحلیل نوسان و احساسات سرمایه‌گذاران در بازارهای مالی به شمار می‌رود. این شاخص که توسط بورس شیکاگو توسعه یافته است، نوسانات ضمنی قراردادهای اختیار معامله مربوط به شاخص S&P500 را برای بازه ۳۰ روزه آینده اندازه‌گیری می‌کند. در این مقاله، ضمن مرور کاربردها و ویژگی‌های VIX، ساختار محاسبه و استراتژی‌های مبتنی بر آن تحلیل می‌شود.

اندیکاتور VIX چیست؟

اندیکاتور VIX یا Volatility Index توسط بورس شیکاگو (CBOE) محاسبه و منتشر می‌شود. این شاخص در ابتدا برای محاسبه نوسانات ضمنی قراردادهای اختیار معامله شاخص S&P500 در بازه زمانی ۳۰ روز آینده طراحی شد.

شاخص VIX نشان می‌دهد سرمایه‌گذاران بازار اختیار معامله برای پوشش ریسک، حاضرند چه میزان هزینه پرداخت کنند. هرچه این هزینه بالاتر باشد، نشان‌دهنده ترس و نگرانی بیشتر در بازار است؛ به همین دلیل به آن «شاخص ترس» نیز گفته می‌شود. اگرچه VIX به‌طور مستقیم برای بازار سهام آمریکا طراحی شده است، اما کاربرد آن محدود به همین بازار نیست. معامله‌گران در سایر بازارها مانند فارکس، طلا، ارزهای دیجیتال و حتی شاخص‌های جهانی نیز از آن به‌عنوان یک معیار غیرمستقیم برای سنجش ریسک‌پذیری بازار استفاده می‌کنند.

به این صورت که افزایش VIX با افزایش ریسک‌گریزی در بازارهای جهانی همراه است و می‌تواند روی دارایی‌های پرریسک اثر منفی بگذارد؛ در حالی که کاهش آن نشانه افزایش تمایل به ریسک در بازارهای دیگر است.

نمایش اندیکاتور VIX در چارت ۴ ساعته نماد S&P500

مزایا و معایب شاخص VIX

نقاط قوت و ضعف شاخص VIX در جدول زیر بررسی شده است.

مزایا	معایب
مستقل از روند قیمت و نمایش احساسات بازار	محدود به بازار S&P500 و عدم پوشش مستقیم سایر دارایی‌ها
نمایش انتظارات بازار از نوسان آینده (دید پیش‌نگر)	فاقد جهت‌دهی قیمت و فقط نمایش‌دهنده میزان نوسان
قابل استفاده غیرمستقیم در بازارهایی مثل فارکس، طلا و کریپتو	تأخیر نسبی در واکنش به تغییرات بازار
کاربردی در مدیریت ریسک و پوشش پرتفوی	–

فرمول محاسبه شاخص VIX

محاسبه شاخص VIX توسط CBOE از طریق میانگین وزنی قیمت‌های آپشن‌های خرید (Call) و فروش (Put) روی شاخص S&P500 محاسبه می‌شود. فرمول اصلی به شکل زیر است:

فرمول کلی محاسبه VIX به شکل زیر است:

• VIX = 100 × √{ (2/T) × Σ [ (ΔKi / Ki²) × e^(RT) × Q(Ki) ] − (1/T) × (F/K₀ − 1)² }

در این فرمول:

• T: زمان باقی‌مانده تا سررسید قراردادهای آپشن (بر حسب سال)
• F: قیمت آتی شاخص S&P500
• K₀: اولین قیمت اعمال پایین‌تر از F
• Ki: قیمت اعمال در سطح i
• ΔKi: فاصله بین قیمت‌های اعمال مجاور 
• R: نرخ بهره بدون ریسک
• (Q(Ki: میانگین قیمت خرید و فروش (Bid/Ask) برای آپشن در سطح Ki

در عمل، این محاسبات به‌صورت کاملاً خودکار توسط CBOE انجام می‌شود و خروجی آن به شکل یک عدد نهایی در اختیار معامله‌گران قرار می‌گیرد. بنابراین معامله‌گران نیازی به محاسبه دستی ندارند. 

تحلیل بازار بر اساس شاخص VIX

در تفسیر عددی VIX، سه سطح اصلی وجود دارد:

• VIX زیر ۲۰: بازار در حالت آرامش و اطمینان قرار دارد
• VIX بین ۲۰ تا ۳۰: نگرانی متوسط و افزایش احتیاط در بازار
• VIX بالای ۳۰: ترس شدید و بی‌ثباتی قابل‌توجه در بازار

معامله‌گران می‌توانند با اضافه کردن این اندیکاتور در چارت‌های متاتریدر ۴ و ۵ بروکر ایکس چیف، پیش‌بینی کلی از نوسانات آینده بازار داشته باشند.

کاربردهای شاخص VIX

شاخص VIX کاربردهای متنوعی در بازارهای مالی دارد: 

• سنجش احساسات بازار: اصلی‌ترین کاربرد VIX، سنجش دقیق میزان ترس یا طمع در بازار است. رابطه VIX و بازار سهام رابطه‌ای معکوس است؛ وقتی S&P500 افت می‌کند، شاخص VIX بالا می‌رود و بالعکس.
• شناسایی کف‌های بازار: وقتی VIX به سطوح بالا (بیش از ۴۰ تا ۵۰) می‌رسد، این موضوع نشان‌دهنده اوج ترس در بازار است.
• پوشش ریسک پورتفوی: سرمایه‌گذاران نهادی از VIX برای ارزیابی نیاز به پوشش ریسک استفاده می‌کنند. وقتی مقدار VIX پایین است (زیر ۱۵)، هزینه خرید آپشن‌های محافظ ارزان‌تر است و زمان مناسبی برای خرید بیمه پورتفوی محسوب می‌شود.
• ارزیابی رابطه با طلا: طلا به‌عنوان دارایی امن، رابطه مستقیمی با VIX دارد. در بسیاری از موارد، افزایش VIX با افزایش تقاضا برای طلا همراه می‌شود. برای مثال، در مارس ۲۰۲۰ میلادی، VIX به بالای ۸۰ رسید و طلا در ماه‌های بعد رشد قابل‌توجهی داشت.
• ارتباط با دلار آمریکا: دلار آمریکا نیز به‌عنوان دارایی امن، در دوران افزایش VIX تقویت می‌شود. این رابطه برای تریدرهای فارکس اهمیت دارد؛ افزایش سریع VIX، سیگنالی برای تقاضای بیشتر دلار و فشار بر جفت‌ارزهایی مانند AUD/USD و NZD/USD است.

استراتژی‌های معاملاتی بر اساس اندیکاتور VIX

گرچه اندیکاتور ویکس به صورت مستقیم قابل استفاده در معاملات نیست، با این حال امکان استفاده از این شاخص در کنار سایر ابزارهای تحلیل تکنیکال، فاندامنتال و سنتیمنتال در بازار وجود دارد. امکان استفاده از این استراتژی‌ها برای تحلیل بیش از ۱۵۰ نماد معاملاتی در بازارهای سهام، شاخص‌ها، کریپتو، فارکس، کالاها و فلزات‌گران‌بها وجود دارد.

استراتژی برعکس (Contrarian Strategy)

این استراتژی بر رفتار معامله‌گران نسبت به ریسک استوار است؛ یعنی در دوره‌های افزایش ریسک، سرمایه‌ها به سمت دارایی‌های امن حرکت می‌کنند و در دوره‌های کاهش ریسک، تمایل به دارایی‌های پرریسک افزایش می‌یابد.

زمانی که VIX در سطوح بالا (مثلاً بالای ۳۰ تا ۴۰) قرار دارد، نشان‌دهنده ترس و ریسک‌گریزی شدید در بازار است. در این شرایط، معامله‌گران از ورود سنگین به بازارهای پرریسک خودداری می‌کنند، حجم معاملات را کاهش می‌دهند یا به دنبال موقعیت‌های فروش/هجینگ هستند و منتظر آرام شدن بازار می‌مانند.

در مقابل، زمانی که VIX در سطوح پایین (زیر ۱۲ تا ۱۵) قرار دارد، بازار در وضعیت آرامش و خوش‌بینی قرار می‌گیرد. در این حالت، معامله‌گران وارد معاملات خرید در دارایی‌های پرریسک می‌شوند. 

افت نماد طلا در نمودار ۴ ساعته پس از افزایش شاخص VIX و عبور آن از عدد ۸۰

استراتژی تأیید روند

در این رویکرد، از VIX برای تایید تشخیص درست روند استفاده می‌شود. به عنوان مثال؛ زمانی که قیمت یک دارایی در روند صعودی قرار می‌گیرد و شاخص VIX در اعداد پایین (۵ تا ۱۵) نوسان می‌کند، فرصت ورود به معامله خرید وجود دارد.

رشد قیمت بیت کوین پس از قرارگیری شاخص ویکس در محدوده ریسک‌پذیری

استراتژی ترکیب VIX با سطوح تکنیکال

در این روش، VIX زمینه کلی بازار را مشخص می‌کند و تحلیل تکنیکال نقطه دقیق ورود را تعیین می‌کند. برای مثال، VIX بالای ۳۵ است (ترس شدید در بازار) و قیمت طلا به یک سطح حمایت قوی رسیده است؛ ترکیب این دو شرط، یک موقعیت خرید با احتمال موفقیت بالاتر ایجاد می‌کند.

استراتژی معامله مستقیم VIX

تریدرهایی که به بازار آمریکا دسترسی دارند، می‌توانند از طریق ETF‌های VIX مانند VXX و UVXY مستقیماً روی نوسانات معامله کنند. این ابزارها در دوران ترس بازار رشد می‌کنند و در دوران آرامش کاهش می‌یابند.

در آکادمی ایکس‌ چیف، استراتژی‌های کاربردی ترکیب VIX با تحلیل تکنیکال برای بازارهای فارکس و طلا به‌طور مفصل آموزش داده می‌شود تا تریدرها بتوانند از این شاخص به‌عنوان ابزار تکمیلی تحلیل استفاده کنند.

مقایسه شاخص VIX با اندیکاتورهای مشابه

اندیکاتور‌های ATR و باندهای بولینگر ساختار و کاربرد مشابه با اندیکاتور ویکس دارند. جدول زیر تفاوت‌ها و شباهت‌های این اندیکاتورها را با یکدیگر بررسی می‌کند.

معیار مقایسه	اندیکاتور VIX	اندیکاتور ATR	اندیکاتور باندهای بولینگر
نوع داده	نوسانات ضمنی آپشن	نوسان واقعی قیمت	انحراف معیار قیمت
بازار پایه	S&P500	تمام نمادها	تمام نمادها
بازه زمانی	۳۰ روز آینده	تاریخی	تاریخی
کاربرد	احساسات کلان بازار	تعیین حد ضرر و اندازه پوزیشن	سطوح اشباع خرید و فروش

اندیکاتور VIX در تریدینگ‌ویو

اندیکاتور VIX در تریدینگ‌ویو به‌صورت مستقیم قابل جستجو و اضافه کردن به چارت معاملاتی است.

 ۱. نمودار دارایی مورد نظر مانند طلا یا EUR/USD را باز کنید.
۲. روی گزینه «Indicators» در نوار ابزار بالا کلیک کنید.
۳. در بخش جستجو، VIX را تایپ کنید.
۴. اندیکاتوری با عنوان «CBOE:VIX» را انتخاب کنید.
۵. این شاخص در یک پنل جداگانه زیر نمودار اصلی نمایش داده می‌شود.

بیشتر بدانید: در کنار بررسی نوسانات بازار با VIX، استفاده از بهترین اندیکاتور اسمارت مانی می‌تواند در شناسایی نقدینگی و ساختار حرکات قیمت هم کاربردی باشد.

جمع‌بندی

اندیکاتور شاخص ترس VIX، یکی از ابزارهای مهم سنجش نوسان و احساسات بازار (ترس و طمع) به‌ویژه در بازار سهام آمریکا است. این شاخص دیدی از وضعیت کلی ریسک ارائه می‌دهد، اما به‌تنهایی سیگنال ورود و خروج محسوب نمی‌شود و باید در کنار سایر ابزارهای تحلیلی استفاده شود.

در عمل، VIX بیشتر برای مدیریت ریسک در دوره‌های پرنوسان کاربرد دارد و به معامله‌گر کمک می‌کند رفتار محتاطانه‌تری در بازار داشته باشد. در همین راستا، بروکر ایکس چیف با طرح بیمه سرمایه یک لایه حمایتی اضافه ارائه می‌دهد که در صورت از دست رفتن کامل سرمایه، تا ۳۰٪ از واریزی کاربر (تا سقف ۱۰ هزار دلار) را به‌عنوان بیمه بازمی‌گرداند و می‌تواند به کنترل بهتر ریسک کمک کند.